Arnavutluk

İç talep ve turizm tarafından desteklenmeye devam eden güçlü büyüme

Büyüme, özellikle canlanan iç talep sayesinde 2025 yılında da güçlü seyrini sürdürdü. Hanehalkı tüketimi, istikrarlı bir şekilde güçlü seyreden işgücü piyasası ve enflasyonun Arnavutluk Merkez Bankası’nın %3’lük hedefinin altında istikrar kazandığına dair teyit ile destekleniyor. Yatırımlar, iyileşen finansal koşulların yanı sıra, her ülkenin GSYİH’si ve nüfusuna göre tahsis edilen Balkan aday ülkeleri için Avrupa fonlarının uygulanmasından da fayda sağlamaktadır. Arnavutluk, belirlenen hedefleri yerine getirmesi koşuluyla, AB’ye katıldığı zamana kadar 922 milyon avroya kadar kredi ve hibe alabilir. Buna ek olarak, turizmdeki canlılık, konut inşaatı ve büyük altyapı projeleri (havaalanı, liman, ulaşım ağı vb.) alanlarında özel ve kamu yatırımlarını canlandırmaya devam etmektedir.

Buna ek olarak, ihracat, turizm sektörünün gelişmesinden yararlanmaya devam eden hizmetler tarafından yönlendirilmektedir (2024 yılında GSYİH’nin %26’sı) ve bu da lek’i desteklemektedir. Turizm, 2024 yılında 11,7 milyon uluslararası ziyaretçi sayısı (2023’e kıyasla %15,2 artış) ve yaklaşık 5 milyar avroluk yabancı turist harcaması (%55 artış) ile yeniden rekor kırdı. Ayrıca, elverişsiz dış ortam ve lek’in değer kazanmasıyla bağlantılı iki yıllık keskin daralmanın ardından, mal ihracatının kademeli olarak toparlanması beklenmektedir. Bununla birlikte, dış talep, Arnavutluk’un büyük ölçüde bağımlı olduğu Avrupalı ortakların yavaş toparlanmasına bağlı olacaktır; bu süreçte söz konusu ülkelerin sanayi faaliyetleri, olası ABD gümrük vergileriyle ilgili belirsizliğe maruz kalmaktadır.

Yapısal olarak yüksek ticaret açığı

2025 bütçesi, 1,6 milyar avroluk yatırım (GSYİH’nin %6,2’si) dahil olmak üzere, tarihi bir seviyeye ulaşan 8,2 milyar avroluk kamu harcaması (GSYİH’nin %32’si) öngörmektedir. Bu yatırımlar, esas olarak Porto Romano limanının inşaatına başlanması ve karayolu ile enerji şebekelerinin genişletilmesi dahil olmak üzere çok çeşitli altyapı projelerini finanse etmeyi amaçlamaktadır. İkinci olarak, gelirler, güçlü iç faaliyetler, Temmuz 2024’te kamu sektöründe yapılan önemli maaş artışlarının ardından artan gelir vergisi gelirleri ve kayıt dışılık ile vergi kaçakçılığına karşı mücadele sayesinde artmaktadır. Bu durum, genel açığın artışını sınırlayacaktır. Birincil denge (yani, borç faizi hariç) dengede olması beklenmektedir. Bu bağlamda, güçlü ekonomik performans ve lek’in değer kazanması sayesinde borç oranı düşmeye devam edecektir (borcun yaklaşık %45’i yabancı para cinsindendir).

Cari işlemler açığının, mal ticaretindeki açığın genişlemesi ve turizmdeki büyümenin yavaşlaması nedeniyle 2025 yılında artması beklenmektedir. Lek’in değer kazanması, özellikle enerji, ara ürünler ve sermaye malları olmak üzere ithalat maliyetlerini düşürecek olsa da, halihazırda sınırlı olan ve Avrupa’daki belirsizliğe maruz kalan ihracatın olumsuz etkilenmesi muhtemeldir. Buna ek olarak, ithalat, özellikle inşaat sektöründeki güçlü iç talep tarafından yönlendirilecektir. Aynı zamanda, turizm patlaması daha yavaş bir hızda gerçekleşse de hizmetler fazlasını desteklemeye devam edecek ve yurtdışındaki vatandaşların gönderdiği havaleler, ikincil gelir dengesini pozitif tutacaktır. Başta inşaat, turizm ve enerji sektörlerinde olmak üzere doğrudan yabancı yatırımlar (2024 yılında GSYİH’nin %7’si), açığın büyük bir kısmını finanse etmeye devam edecektir.

Siyasi sürekliliğin teyit edilmesi, Avrupa entegrasyonunu teşvik ediyor

Dolandırıcılık ve yolsuzluk skandalları nedeniyle bölünmüş zayıf bir muhalefet karşısında, görevdeki Sosyalist Başbakan Edi Rama, Mayıs 2025'teki parlamento seçimlerini %52,1 oy oranıyla kazandı. 2013 yılından beri görevde olan Edi Rama, şimdi üst üste dördüncü dönemine başlıyor. Parlamentodaki 140 sandalyenin 82’sini elinde bulundurarak çoğunluğunu yeniden kazanan sosyalist hükümet, Avrupa Birliği’ne katılma hedefiyle yolsuzluk ve organize suçla mücadelesini sürdürecektir. Bu bağlamda, Ukrayna’nın işgalinin ardından AB, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya ile üyelik müzakerelerini resmen başlattı. Müzakerelerin ilk “temel” bölümlerine ilişkin görüşmeler, Kuzey Makedonya’nınkilerden ayrıldıktan sonra nihayet Ekim 2024’te başlatıldı. Bununla birlikte, yargı sistemini reform etme ve yolsuzlukla mücadele tedbirleri getirme çabalarına rağmen, henüz gerçekleştirilmesi gereken reformların büyüklüğü nedeniyle kısa vadede üyelik olasılığı düşük görünmektedir. Ancak, AB’nin Balkan aday ülkelerine önerdiği 6 milyar avroluk büyüme planı sayesinde reformlar hızlandırılabilir.

Ayrıca Arnavutluk, 2025 yılında ilk kez bir hükümetlerarası zirve düzenlenmesi planlanan İtalya ile iyi ilişkilerini sürdürecektir. İki ülke arasındaki emeklilik katkı paylarının karşılıklı tanınmasına ilişkin anlaşma 1 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bununla birlikte, İtalya’ya gelen sığınmacıların Arnavutluk’a nakledilmesine ilişkin Kasım 2023 tarihli anlaşma, kısa sürede hukuki engellerle karşılaştı ve bu yazının yazıldığı tarihte hâlâ yürürlükte değildir. Roma Mahkemesi, Arnavutluk’taki iki merkeze nakledilen göçmenlerin gözaltına alınmasını defalarca reddetmiş ve ardından davayı AB Adalet Divanı’na sevk etmiştir. İtalya tarafından finanse edilen bu merkezler, şu anda esas olarak sığınma başvuruları reddedilen ve bu nedenle sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan göçmenlerin ülkelerine geri gönderilmesi amacıyla kullanılmaktadır.

Son güncelleme: Mayıs 2025