Avrupa
Birleşik Arap Emirlikleri
Çin
Tayvan (Çin Cumhuriyeti)
Türkiye Cumhuriyeti
Kameron
HindistanPetrol dışı sektörler ve kamu yatırımlarının desteklediği ılımlı büyüme
2025 yılında, petrol üretimindeki hafif düşüşün etkisiyle büyüme biraz yavaşlayacaktır. Bununla birlikte, büyüme hizmetler ve tarım sektörleri tarafından desteklenmeye devam edecektir. 2026 yılında ise petrol ve pamuk üretimindeki toparlanma ve kamu yatırımlarındaki artışın etkisiyle ılımlı bir toparlanma beklenmektedir. Tarımsal üretimde (sorgum, darı, mısır, pirinç, yer fıstığı) 2025-2026 sezonunda ılımlı bir büyüme kaydedilmesi beklenirken, pamuk üretimi ise 2024-2025 yıllarında sel felaketleri nedeniyle yaşanan düşüşün ardından istikrarlı seyrini sürdürecektir. 2025 yılının başlarında yeni bir pamuk çırçır tesisinin (sezon başına 18.200 ton kapasiteli) açılışı ve pamuk sektöründeki sanayileşme çabaları, orta vadede üretimi, ihracatı ve yatırımı destekleyecektir. Çoğunlukla geleneksel yöntemlerle yürütülen madencilik üretimi, yüksek altın fiyatları ve artan çıkarma kapasitesinin etkisiyle 2025 ve 2026 yıllarında büyümeye devam edecektir. Özellikle tarım ve altyapı alanlarındaki yatırımlar da “Çad Bağlantısı 2030” ulusal kalkınma planı kapsamında büyümeye katkıda bulunacaktır. 2025 yılının ortalarında başlatılan bu plan, 30 milyar ABD doları tutarında kamu ve özel sektör yatırımı öngörmekte olup, GSYİH’yi %60 artırmayı, 2,5 milyon kişiyi yoksulluktan kurtarmayı ve 2030 yılına kadar Çad’ı bölgesel bir kalkınma modeli haline getirmeyi hedeflemektedir.
Ancak petrol sektörünün geleceği belirsizliğini korumaktadır. ExxonMobil’in varlıklarının 2023 yılında kamulaştırılması, bu varlıkların İngiliz şirketi Savannah Energy’ye satışını engellemiş ve yatırımcıların güvenini sarsmıştır. Savannah Energy, tazminat talebiyle Çad hükümetine dava açmış olup, mahkeme kararının 2026 yılının ilk yarısında verilmesi beklenmektedir. Bu dava, şirketin güneş enerjisi projelerinden (500 MW kapasite artışı sağlayacak) vazgeçmesine yol açmış olup, yabancı yatırımcılara olumsuz bir sinyal vermektedir ve yeni petrol anlaşmalarının imzalanmasını zorlaştırmaktadır.
Enflasyonun, küresel yakıt fiyatlarındaki düşüş, iyi bir tarım hasadı ve Çad Gölü’ndeki balık stoklarının yenilenmesi sayesinde 2025 yılında hafiflemesi bekleniyor. Bu eğilim 2026 yılında da devam etmelidir. Mart 2025’te Orta Afrika Devletleri Bankası, temel faiz oranını %5’ten %4,5’e düşürdü; bu adım, düşen enflasyon ve Sudanlı mültecilerin akınıyla birleştiğinde tüketim ve yatırımı destekleyecektir.
Petrol gelirlerindeki düşüş ve yüksek güvenlik ve insani yardım harcamaları
Kaynak mobilizasyonundaki iyileşme sayesinde (2024 bütçesine kıyasla %20 artış) 2025 yılında bütçe açığının hafifçe daralması beklenirken, harcamaların ise yalnızca %18 oranında artması muhtemeldir. Gelirlerdeki artış, esas olarak petrol dışı gelirlerden, vergi tahsilatının dijitalleşmesinden ve 2025 ortasında uygulamaya konulan yeni ihracat vergilerinden (arap zamkı, susam, antep fıstığı, deri ürünleri, antimon ve ham bakır) kaynaklanacaktır. Aynı zamanda, küresel fiyatlardaki düşüş nedeniyle petrol gelirlerinin azalması beklenmektedir. Hükümet, vergilendirmeyi basitleştirmeyi, muafiyetleri azaltmayı, gecikmiş borç tahsilatını güçlendirmeyi ve dolandırıcılıkla mücadele etmeyi planlamaktadır. Temmuz 2025’ten Temmuz 2029’a kadar 625 milyon ABD doları tutarındaki Genişletilmiş Kredi Kolaylığı kapsamında IMF tarafından desteklenen bu reformların, 2026 yılında da meyvelerini vermeye devam etmesi beklenmektedir. Tütün, kozmetik ürünleri, tek kullanımlık plastikler ve sentetik tekstil ürünlerine uygulanan yeni vergiler sayesinde gelirlerde ilave bir artış beklenmektedir. Bu çabalara rağmen, güvenlik ve insani yardım harcamaları, iç borç (2024 yılında toplam borcun %48’i) servis harcamaları ve azalan petrol gelirleri nedeniyle bütçe açığının genişlemesi muhtemeldir. “Çad Vizyonu 2030” olarak adlandırılan ulusal kalkınma planı kapsamında yatırım harcamalarının artması beklenmektedir. İkili ve çok taraflı katkılara ek olarak, açık bölgesel finans piyasası aracılığıyla finanse edilecektir. Borç oranı, devam eden birincil açık ve ılımlı büyüme nedeniyle 2025 ve 2026 yıllarında yükselecektir. IMF, borcun sürdürülebilir olduğunu değerlendiriyor ancak, her ikisi de dış şoklara karşı savunmasız olan petrol gelirlerine ve dış finansmana bağımlılık nedeniyle aşırı borçlanma riskinin yüksek olduğu konusunda uyarıyor.
2025 yılında, azalan ticaret fazlası nedeniyle cari hesabın açık vermesi beklenmektedir. İhracat, 2024 yılında toplam ihracatın yaklaşık %70’sini oluşturan küresel petrol fiyatlarındaki düşüşten ve 2024-2025 sezonundaki zayıf üretimin ardından pamuk ihracatındaki (Çad’ın dördüncü en büyük ihracat ürünü) gerilemeden etkilenecektir. 2026 yılında, daha elverişli hava koşulları ve üreticilere yönelik hükümet desteği sayesinde pamuk ihracatı toparlanmalıdır. Artan altın fiyatları ve genişleyen üretim de satışları artırmalıdır. Ancak bu gelişmeler, ticaret dengesindeki bozulmayı durdurmak ve 2025 yılında USAID fonlarındaki kaybı telafi etmek için yeterli olmayabilir.
Hükümet, halkın hoşnutsuzluğu ve yoksulluğun körüklediği isyancı ve İslamcı hareketlerle karşı karşıyadır
Nisan 2021’de Mahamat Déby, isyancılar tarafından öldürülen babası Idriss Déby’nin vefatının ardından askeri yönetimin başkanı oldu. Uzun bir geçiş döneminin ardından, Mayıs 2024’teki cumhurbaşkanlığı seçimlerini %61,03 oy oranıyla kazandı ve partisi Vatansever Kurtuluş Hareketi, Aralık 2024’te 188 sandalyenin 124’ünü kazanarak parlamentoda çoğunluğu elde etti. Bu seçimler, Déby’nin iktidarı üzerindeki kontrolünü güçlendirdi.
Hükümet, kurumları kontrol altında tutmakta ve siyasi muhalefeti bastırmaktadır. 2025 yılında yürürlüğe giren anayasa reformu (cumhurbaşkanlığı görev süresini beş yıldan yedi yıla uzatan ve görev süresi sınırlamasını kaldıran), hükümete daha da güçlü bir kontrol sağladı. Ancak, özgürlüklerin kısıtlanması, güvensizlik ve insani kriz nedeniyle halkın hoşnutsuzluğu devam etmekte; protestolar ise bastırılmaktadır. Sudan’daki iç savaş, çoğu Sudanlı olan 1,4 milyondan fazla mültecinin (Ağustos 2025 itibarıyla) ülkeye akın etmesine yol açmıştır. Bu hoşnutsuzluk, hâlâ aktif olan ve hükümete meydan okuyan isyancı ve İslamcı grupları (Boko Haram, Batı Afrika’daki IŞİD ve Çad Gölü yakınlarındaki Ansaru) kışkırtmaktadır.
Uluslararası düzeyde, Fransız birlikleri Ocak 2025’te Çad’dan çekilmiştir. Bundan önce, Nisan 2024’te bazı ABD birlikleri ülkeyi terk etmiştir; ancak ABD ile Çad arasındaki işbirliği devam ediyor gibi görünmektedir. Ülke ayrıca, Afrika Kolordusu milis personelini görevlendiren Rusya’nın yanı sıra Mısır, Türkiye ve BAE gibi yeni ortaklara yönelmektedir. BAE, kamu maliyesini desteklemek amacıyla 2024 yılının sonunda 500 milyon ABD doları tutarında bir kredi vermiş ve bunu, yatırım ve ticareti canlandırmayı amaçlayan Temmuz 2025 tarihli bir anlaşma ile tamamlamıştır. Bu arada Çin, Çad’ın en büyük tedarikçisi ve ikinci en büyük müşterisi olarak, ağırlıklı olarak petrol alımıyla önemli bir aktör olmaya devam ediyor. Çad ayrıca, özellikle İslamcı ve isyancı gruplara karşı mücadelede, Sahel Devletleri Konfederasyonu (CES) ile diplomatik ve askeri düzeyde işbirliği yapmaktadır. Son olarak, ülke Sudan çatışmasında resmi olarak tarafsız bir tutum sergilese de, BAE’den Hartum hükümetine karşı çıkan Hızlı Destek Güçleri’ne (RSF) yönelik silah sevkiyatları için önemli bir geçiş noktası haline gelmiştir. Yetkililer, Çad’ın bazı sınır bölgelerindeki topluluklar tarafından desteklenen RSF ile çatışmayı önlemeye çalışmaktadır.