Gambiya Cumhuriyeti

Gelişmiş ekonomilerle bağlantılı büyüme yavaşlaması

Hala güçlü olmasına rağmen, büyüme 2025 ve 2026 yıllarında hafifçe yavaşlayacaktır. Aslında, gelişmiş Avrupa ekonomilerindeki yavaşlayan büyüme, turizmi (2024 yılında GSYİH’nin %20’si) ve yurtdışındaki vatandaşların gönderdiği havaleleri (yaklaşık %20) olumsuz etkileyecektir. Buna ek olarak, hükümet 2025 yılında Gambiya Yatırım (hem yerli hem de yabancı) ve İhracat Teşvik Ajansı Kanunu’nda değişiklik yapmayı planlamaktadır; bu değişiklik kapsamında vergi teşvikleri sınırlandırılacak ve düşük performans gösteren şirketlere verilen özel yatırım sertifikaları kaldırılacaktır. Bu reform, özel sektör yatırımlarını kısıtlayacaktır. Buna karşılık, arazi ve finansmana erişimi güvence altına almayı ve kolaylaştırmayı amaçlayan bir arazi politikası gibi, iş kurma faaliyetlerini teşvik etmek üzere 2025 sonuna kadar reformlar planlanmaktadır.

2026 başkanlık seçimleri öncesinde, kamu yatırımlarının sosyal harcamalar lehine yavaşlaması beklenmektedir. Bununla birlikte, hükümet 2023-2027 Ulusal Kalkınma Planı (RF-NDP) kapsamında tarım, ulaştırma, enerji ve beşeri sermayeye yatırım yapmayı planlamaktadır. Uluslararası ortaklar tarafından sağlanan altyapı finansmanı hâlâ hayati önem taşımaktadır; ancak doğrudan yabancı yatırımlar ve hükümet yatırımları – zaman zaman özel sektörle ortaklaşa – da önemli bir rol oynamaktadır. 2025 yılının başlarında, Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve Avrupa Yatırım Bankası (EIB) tarafından ortaklaşa finanse edilen bir yüksek gerilim elektrik hattı hizmete açılmıştır. Büyüme, özellikle gübre ve tohumlar olmak üzere girdi fiyatlarındaki düşüş sayesinde tarım sektörü tarafından da desteklenecektir. 2023 yılında toplam istihdamın %29’unu tarımın oluşturduğu göz önüne alındığında, bunun hanehalkı tüketimini artıracağı öngörülmektedir. Son olarak, Çin Haziran 2025’te 53 Afrika ülkesinden yapılan ithalat üzerindeki gümrük vergilerinin tamamen kaldırıldığını duyurdu. Çin, 2024 yılında Gambiya’nın en büyük ihracat pazarıydı ve toplam ihracatın %36,3’ünü oluşturuyordu. Ticaret savaşının ve Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası’nın (AGOA) Eylül 2025’te planlanan sona ermesinin doğrudan etkisinin asgari düzeyde olması beklenmektedir; zira ABD’ye yapılan ihracat, daha önce toplam ihracatın yalnızca %0,3’ünü oluşturmaktaydı.

2024 yılından bu yana, devam eden sıkı para politikası – ana faiz oranı Aralık 2023’ten beri %17 seviyesinde tutulmaktadır – ve petrol ile gıda fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle enflasyonda bir gevşeme gözlemlenmiştir. 2025 ve 2026 yıllarında enflasyonun, merkez bankasının %5’lik hedef oranına kademeli olarak yaklaşması beklenmektedir. Küresel belirsizlik ortamında, merkez bankasının faiz indirimlerine ancak 2026 yılından itibaren başlaması muhtemeldir. Enflasyondaki gevşeme ve yaklaşan parasal genişleme, özel tüketim ve yatırımları teşvik edecektir.

Seçim öncesi harcamalar mali konsolidasyonu tehdit ediyor

Hükümet, 2027 yılına kadar sürecek olan IMF’nin 100 milyon ABD doları tutarındaki Genişletilmiş Kredi Tesisi (ECF) kapsamında mali konsolidasyon çabalarını sürdürmeyi planlamaktadır. Sübvansiyonların kademeli olarak kaldırılmasıyla birlikte elektrik ve su tarifelerindeki artışın da desteğiyle, vergi gelirlerinin GSYİH’ye oranının 2025–2026 yıllarında hafifçe artması beklenmektedir. Vergi dışı gelirler, Senegambia Köprüsü ile ilgili Africa50’nin varlık geri dönüşüm programı kapsamında yapılacak ve GSYİH’nin %1,8’ine denk gelen bir sonraki ödemeyle artacaktır. Program, özel yatırımcıların belirli bir süre boyunca altyapıyı işletmesine ve bunun karşılığında ödeme almasına olanak tanıyor. Ayrıca hükümet, 2026 yılında Gambia Telekomünikasyon Şirketi’ndeki (Gamtel) hisselerinin %60’ına kadarını satmayı planlıyor. Bununla birlikte, mali açığın özellikle 2026 yılında genişleyeceği öngörülüyor. IMF, mali konsolidasyonda ilerlemenin yavaş olduğunu belirtmiştir; bunun başlıca nedeni, zor durumda olan Ulusal Su ve Elektrik Şirketi’ni (NAWEC) desteklemek için bütçe dışı transferlerin devam etmesidir. Bununla birlikte, NAWEC’in Karpowership ile olan sözleşmesinin yenilenmemesi sonrasında, şirketin mali durumunun iyileşmesi beklenmektedir; zira NAWEC, bu şirkete önemli miktarda borç biriktirmiştir. Harcamaların GSYİH’ye oranı, planlanan kamu sektörü maaş artışları, artan dış borç servisi ödemeleri (borç servisi ulusal bütçenin %23’ünü oluşturmaktadır) ve 2026 seçimleri öncesinde artan altyapı harcamaları nedeniyle 2025 yılında yükselecektir. Cumhurbaşkanı Adama Barrow’un azalan popülaritesi, daha fazla sosyal harcama ve savunmasız topluluklara yönelik transferlere yol açacaktır. Bu baskılara rağmen, ECF’nin Ocak 2027’de planlanan sonuna kadar devam etmesi ve ödemelerin sürmesi beklenmektedir; ancak seçim döneminde ödemeler geçici olarak askıya alınabilir. Çoğunluğu dış borçtan oluşan ve çok taraflı ve ikili alacaklılardan alınan imtiyazlı ve yarı imtiyazlı kredilerden oluşan kamu borcunun, geri ödemelerin devam etmesiyle birlikte 2025 ve 2026 yıllarında daha da azalacağı öngörülmektedir. IMF, Gambiya’nın borcunu sürdürülebilir olarak nitelendirmektedir ancak borç sıkıntısı riskinin yüksek kalacağına inanmaktadır.

Dış hesaplara gelince, büyük ticaret dengesizliği nedeniyle yapısal olarak negatif olan cari hesabın açığının 2025 ve 2026 yıllarında azalması beklenmektedir. Bu iyileşme, petrol ve gıda emtialarının ithalat fiyatlarındaki düşüşün yanı sıra, özellikle Senegal’e yapılan yer fıstığı satışlarından elde edilen ihracat gelirlerindeki artıştan kaynaklanacaktır. Turizm gelirleri ve yurtdışından gelen havalelerdeki düşüşler, IMF’den yapılacak daha yüksek ödemelerle dengelenecektir. Cari işlemler açığı, proje hibeleri, doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) ve daha az ölçüde de imtiyazlı borçlanma yoluyla finanse edilecektir. Döviz rezervleri, beş aylık ithalat tutarına karşılık gelmektedir.

Üçüncü bir cumhurbaşkanlığı dönemi ihtimaliyle gergin bir siyasi ortam

2021 yılında ikinci beş yıllık dönem için yeniden seçilen Cumhurbaşkanı Adama Barrow, Aralık 2026’da olası bir üçüncü dönem için aday olmayı defalarca ima etmiştir. Böyle bir adım, cumhurbaşkanlığı dönem sayısını sınırlamayı amaçlayan anayasa reformunu engellemesi sayesinde mümkün hale gelmiştir. Başkanın partisi olan Ulusal Halk Partisi (NPP), Nisan 2022’deki parlamento seçimlerinde dar bir göreceli çoğunluk elde etmiş ve iki küçük partinin desteğiyle az farkla mutlak çoğunluğu elinde tutmaktadır. Ancak anayasa değişikliklerinin referanduma sunulabilmesi için Ulusal Meclis’te %75 çoğunluk sağlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, muhalefetin öncülüğündeki protestolar ve halk gösterileri, seçimler öncesinde yoğunlaşabilir ve yolsuzluğa karşı son dönemde yaşanan hareketlenmelere eklenebilir. Özellikle demokrasiyi güçlendirmeyi amaçlayan siyasi ve anayasal reformlar konusunda temel seçim vaatlerini yerine getirememesine ve ekonomik fırsatların sürekli olarak sınırlı kalmasına rağmen, Barrow, daha küçük siyasi partilerle kurduğu ittifaklara dayanarak elverişli bir konumda görünüyor. Bu arada, güvenlik sektörü reformu yavaş ilerliyor ve bu durum, eski Cumhurbaşkanı Yahya Jammeh’in istifa etmeyi reddetmesi üzerine 2017 yılında görevlendirilen ECOWAS Gambiya Misyonu’nun (ECOMIG) ülkeden ayrılmasını geciktiriyor. ECOMIG’in devam eden varlığı, nüfusun bazı kesimleri için hâlâ bir hayal kırıklığı kaynağı olmaya devam ediyor.

Gambiya, ticaret ve transit işbirliği anlaşması imzaladığı Senegal ile yakın bağlarını sürdürmektedir. Ayrıca, Mali’nin ECOWAS’tan çekilmesine rağmen bu önemli ticaret ortağıyla, ayrıca Gine-Bissau ve Fildişi Sahili ile de güçlü ilişkilerini korumaktadır. Gambiya, altyapı finansmanı konusunda önemli destek sağlayan Körfez ülkeleriyle de yakın ilişkilerini sürdürmektedir. Son olarak, ülke hem Çin hem de Hindistan ile iyi ilişkiler kurmaya devam etmektedir: Çin yerel balıkçılık sektörüne yatırım yaparken, Hindistan ise kaju fıstığı ithal etmekte ve pirinç tedarik etmektedir.

Son güncelleme tarihi: Temmuz 2025