Gürcistan

Üç yıllık güçlü büyümenin ardından büyüme hızının yavaşlaması

Üç yıl üst üste hızlı büyümenin ardından, Gürcistan ekonomisinin 2025 ve 2026 yıllarında kademeli olarak büyüme potansiyeline döneceği öngörülmektedir. Reel GSYİH, hanehalkı ve kamu tüketiminin güçlü seyri sayesinde 2024 yılında %9,4 oranında büyümüştür. 2025 ve 2026 yıllarında ise büyümenin yavaşlaması beklenmektedir. Özel tüketim (GSYİH’nin %71’i), güçlü istihdam, tüketici kredileri ve devam eden reel ücret artışlarının desteğiyle büyümenin ana itici gücü olmaya devam etmektedir. Ancak, 2022-2023 yıllarında Rus göçmenlerin ve sermayenin ülkeye akışından kaynaklanan olağanüstü talep artışı zayıflamakta ve dolayısıyla iç talebe sağladığı geçici destek ortadan kalkmaktadır. Önemli bir nokta olarak, hane halkı gelirlerini destekleyen yurtdışı para transferleri (2024 yılında GSYİH’nin %6,3’ü), Rus ekonomisindeki durgunluk ve göç kanallarının daralması nedeniyle daha da zayıflayacaktır. Bu durum, Gürcistan’da tüketimi canlandıran itici gücü ortadan kaldıracaktır. Benzer şekilde, siyasi belirsizlik nedeniyle yurtdışından gelen yatırımlar da azalabilir. Bununla birlikte, hükümet, Çin ile Avrupa’yı birbirine bağlayan Orta Koridor’daki rolünü güçlendirmek amacıyla ulaştırma, lojistik, enerji ve dijital altyapı yatırımlarına öncelik vermektedir. Ayrıca, inşaat sektöründeki kamu ve özel sektör yatırımları, özellikle turizmle ilgili olarak temel bir büyüme itici gücü oluşturacaktır.

Dış ticaret cephesinde ise ihracatın ivme kaybetmesi muhtemeldir. Gürcistan, turist sayısında pandemi öncesi seviyelere geri döndüğü için turizm gelirleri bir dayanak noktası olmaya devam edecektir. Mal ihracatı beklentileri ise karışık bir tablo sergilemektedir; başlıca ticaret ortaklarında (AB, Türkiye) büyümenin yavaşlaması ve Rusya’nın ekonomik zayıflığı, metaller, tarım ürünleri, gıda ve içecekler gibi Gürcü ürünlerine olan talebi azaltabilir. Ayrıca, son dönemdeki ticaret rakamlarını destekleyen “yeniden ihracat patlaması” (örneğin, resmi olarak bazı Avrasya pazarlarına gönderilen ancak Rusya’da kalan ikinci el otomobiller ve makineler), Rusya’ya yönelik ABD/AB yaptırımlarıyla ilgili düzenleyici koşulların değişmesi durumunda sürdürülemeyebilir (2023 yılından bu yana Gürcistan tarafından resmi olarak uygulanmaktadır).

Enflasyon dinamikleri, 2024’teki olağanüstü düşük sonuçtan sonra değişime uğradı. Güçlü para birimi ve daha ucuz ithalat sayesinde ortalama tüketici fiyatları enflasyonu 2024’te sadece %1,1’e geriledi, ancak 2025’in başlarında yeniden yükseldi. Enflasyonun 2025 yılında ortalama %4 civarında seyredeceği ve ardından istikrarlı ve uygun beklentilerin de desteğiyle 2026 yılında Gürcistan Merkez Bankası’nın %3 hedefinine doğru yeniden istikrar kazanacağı öngörülmektedir. Gürcistan Merkez Bankası, muhafazakar para politikası duruşunu sürdürecektir. Enflasyon hedefin yakınında seyrettiği için, dış koşullar elverirse para politikasını temkinli bir şekilde gevşetebilir, ancak zayıflayan lari’nin yaratacağı fiyat baskılarını önlemek amacıyla herhangi bir gevşeme sınırlı kalacaktır: tüketim sepetinin yarısı ithal edilmektedir. Yaklaşık %3 seviyesindeki istikrarlı enflasyon, reel gelirleri de destekleyecek ve tüketici ile yatırımcı güveninin korunmasına yardımcı olacaktır.

Sağlıklı kamu maliyesi

Kamu maliyesi kontrol altında kalmaya devam etmektedir. Yetkililer, mali kurala bağlılıklarını belirtmişlerdir. Dolayısıyla, önemli bir mali sapma beklenmemektedir. 2024 yılında kamu açığı GSYİH’nin %2,1’i olarak gerçekleşmiştir; bu rakam beklentilerin altındadır ve gelir vergileri, tüketim vergileri ile kumar vergileri gibi yeni getirilen harçlardan elde edilen güçlü gelir artışıyla desteklenmiştir. Seçimlerle ilgili harcamalar nedeniyle giderler artmış olsa da, genel olarak maliye politikası ihtiyatlı seyrini sürdürmüştür. 2025 ve 2026 yıllarında açıkların yasal tavan olan %3’ün oldukça altında kalması beklenmektedir; bu da kamu harcamalarının önemli bir büyüme itici gücü olmayacağına işaret etmektedir. Kamu borcu 2024 yılında GSYİH’nin %36,1’ine geriledi ve bu oranın biraz daha düşmesi bekleniyor; bu da pandemik şoktan sonra yaşanan toparlanmayı pekiştirecektir. Borç profili olumlu seyrini sürdürüyor, ancak yabancı para cinsinden olan yüksek pay (%75), devlet bilançosunu döviz kuru risklerine maruz bırakmaktadır.

Gürcistan, güçlü hizmet ihracatı ve metal ile yeniden ihraç edilen otomobiller gibi mal ihracatındaki toparlanma sayesinde cari açık oranı 2023’te (-%5,6) 2024’te (%4,6) daralmış olsa da, cari açık vermeye devam etmektedir. Bununla birlikte, iç yatırım ihtiyaçları nedeniyle ithalatın hızlanması ve ihracat büyümesinin duraklaması sonucunda cari açık, GSYİH’nin yaklaşık %-5’i civarında ılımlı bir artış göstereceği öngörülmektedir. Finansman, doğrudan yabancı yatırımlara ve diğer sermaye girişlerine dayanacaktır; ancak bu konuda riskler göze çarpmaktadır: Siyasi belirsizlik nedeniyle 2024 yılında doğrudan yabancı yatırımlar azalmıştır ve reformlar yeniden başlamadıkça dış finansman düşük seviyelerde kalabilir. Ayrıca, döviz rezervleri ithalatın yalnızca yaklaşık 2,6-3 aylık seviyesinde kalarak mütevazı bir düzeyde bulunmakta ve bu durum, sığ döviz piyasalarındaki dalgalanmayı önlemek için Merkez Bankası’nın sık sık müdahale etmesine yol açmaktadır. Buna ek olarak, brüt dış borç GSYİH’nin %75’i seviyesindeyken, kamu sektörünün payı GSYİH’nin %32,1’ini oluşturmaktadır. GSYİH’nin %24,7’sini oluşturan özel sektör dış borcunun büyük kısmı bankalara aittir; banka dışı şirketlerin payı ise %14,8’dir. Hanehalkının dış borçlanma riski çok düşüktür. Hanehalkının döviz riski, esas olarak Gürcistan bankalarından alınan döviz cinsinden krediler yoluyla yurt içinde gerçekleşmektedir.

Yurt içi kutuplaşma ve AB üyeliği belirsizliği

Gürcistan, derin iç kutuplaşma ve tartışmalı demokratik standartlar nedeniyle yüksek siyasi risklerle karşı karşıyadır. Ekim 2024’teki parlamento seçimleri bir meşruiyet krizini tetiklemiştir. İktidardaki Gürcü Rüyası (GD) partisi zafer ilan ederken, muhalefet seçimlerde hile yapıldığını iddia ederek parlamentoyu boykot etmekte; bu durum kitlesel protestolara yol açmakta ve kurumsal istikrarı zayıflatmaktadır. Medya ve sivil toplumu kısıtlama girişimleri ile oligarkik aktörlerin devam eden etkisi de dahil olmak üzere, yönetişimle ilgili endişeler sürmektedir. Ayrıca, 2025 yılında yürürlüğe giren mevzuat, Anayasa Mahkemesine grupları feshetme yetkisi vererek muhalefet partilerinin yasaklanmasını kolaylaştırmıştır; ancak henüz kesin bir yasaklama kararı uygulanmamıştır. AB, 2023 yılının sonlarında Gürcistan’a aday ülke statüsü vermiş olsa da, reformlar durma noktasına gelmiş ve hükümet, AB ile ilgili çabaları 2028 yılına kadar askıya almıştır; bu durum, ülkenin entegrasyon süreciyle ilgili şüpheleri artırmaktadır. Gürcistan’daki kamuoyu hâlâ güçlü bir şekilde Avrupa yanlısıdır ve geri adım atıldığına dair herhangi bir algı, kutuplaşmanın daha da artmasına yol açabilir. Bununla birlikte, GD’nin 2024 seçimlerinde elde ettiği %50’ye yakın oy oranı, parçalanmış ve zayıflamış muhalefetin yanı sıra, partinin resmi AB yanlısı tutumuyla “önce barış” mesajının birleşmesi ve Rusya’yı kışkırtma konusundaki yaygın kamu endişelerinin bir sonucuydu.

Jeopolitik ortam hâlâ kırılgan. Rusya, Abhazya ve Güney Osetya da dahil olmak üzere Gürcistan’ın uluslararası alanda tanınan topraklarının yüzde 20’sini işgal etmeye devam ediyor. Sınırda zaman zaman yaşanan olaylar, gerginliğin tırmanma tehlikesinin devam ettiğini ortaya koyuyor. Rusya’nın Ukrayna’da meşgul olduğu bir dönemde büyük çaplı yeni bir savaşın çıkması olası görünmese de, rafa kaldırılmış çatışmalar bir baskı aracı olmaya devam ediyor ve NATO üyeliğinin önündeki bir engel teşkil ediyor.

Son güncelleme: Eylül 2025