Avrupa
Amerika Birleşik Devletleri
Çin
Güney Kore
Japonya
Umman
Hindistan
Birleşik Arap EmirlikleriOrdu iktidarı ele geçirdi ve uluslararası gözlemciler arasında endişe yarattı
Madagaskar, 25 Eylül 2025 tarihinde Antananarivo ve diğer bazı şehirlerde başlayan bir protesto dalgasıyla sarsıldı. Başlangıçta, çoğunlukla gençlerden oluşan “Gen Z Madagascar” hareketi, tekrarlanan su ve elektrik kesintilerini protesto ediyordu. Huzursuzluk kısa sürede benzeri görülmemiş bir boyuta ulaştı ve yolsuzluk, süregelen yoksulluk ve servetin küçük bir elit kesimin elinde toplanmasına yönelik daha geniş çaplı bir hoşnutsuzluğu somutlaştırdı. Kasım 2023’te yeniden seçilen Cumhurbaşkanı Andry Rajoelina’nın hükümeti görevden almasına ve yeni bir başbakan atanmasına rağmen, protestolar şiddetli baskı altında devam etti. 12 Ekim’de, tüm Madagaskar ordusu, Capsat (Ordu İdari ve Teknik Personel ve Hizmetler Kolordusu) önderliğinde harekete katıldı. 2009’da Rajoelina’nın iktidara gelmesinde zaten kilit bir rol oynamış olan bu birim, bu kez onun ayrılmasını tetikleyerek Fransa’yı Rajoelina’nın ülkeden çıkarılmasını organize etmeye zorladı. 14 Ekim’de ordu resmi olarak iktidarı ele geçirdi; devrik Cumhurbaşkanı ise bunu bir darbe olarak nitelendirdi. Subaylardan oluşan bir Geçici Ulusal Savunma Konseyi kuruldu. Yüksek Anayasa Mahkemesi süreci onayladı ve Ulusal Meclis hariç tüm kilit kurumların feshedilmesine rağmen, Capsat başkanı Albay Michael Randrianirina’yı geçici Cumhurbaşkanı olarak atadı. Yeni askeri liderlik, Ekim 2027’ye kadar bir anayasa referandumu ve genel seçimler düzenleme sözü verdi. Şu an için ordunun iktidarı ele geçirmesi, halk arasında geniş bir destek görüyor gibi görünüyor.
Madagaskar ordusunun iktidarı ele geçirmesi, uluslararası düzeyde güçlü tepkilere yol açtı. Afrika Birliği (AU), darbeyi şiddetle kınadı, Madagaskar’ı tüm organlarından askıya aldı ve anayasal düzene hızla dönülmesini talep etti. Sivil bir geçiş hükümetinin kurulması ve özgür ve adil seçimlerin düzenlenmesi çağrısında bulundu. BM de askeri darbeyi kınadı. Buna karşılık, Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) daha uzlaşmacı bir yaklaşım benimsedi ve Yaşlılar Heyeti ile Arabuluculuk Referans Grubu’nun arabulucu olarak hareket edeceğini duyurdu. Fransa, ordunun iktidarı ele geçirmesinden duyduğu endişeyi dile getirdi ve orduyu demokrasi ile hukukun üstünlüğünü korumaya çağırdı. Başkan Rajoelina’nın ülkeden çıkarılmasında Fransa’nın oynadığı rol, eski sömürge gücüne karşı uzun süredir kaynayan öfkeyi yeniden alevlendirdi. Bu bağlamda, Mozambik Boğazı’nda yer alan Îles Éparses adaları konusunda Fransa ile Madagaskar arasındaki anlaşmazlıkta pek bir ilerleme beklenmemektedir. Fransa’nın Fransız Güney ve Antarktika Toprakları (TAAF) kapsamında idare ettiği bu topraklar, Madagaskar’ın 1960’taki bağımsızlığından bu yana Madagaskar tarafından talep edilmektedir.
Çin ve Hindistan, Madagaskar’ın ithalatındaki payları nedeniyle (2024 yılında sırasıyla %24,7 ve %5,5) önemli ortak ülkeler olmaya devam edecektir. Eylül 2024’te ikili ilişkilerini kapsamlı bir stratejik ortaklık düzeyine yükselten Pekin, siyasi etkisini güçlendirmeyi hedeflemektedir. Afrika kıtasında iki Asya gücü arasındaki rekabetin artmasıyla birlikte, bu dinamiklerin Yeni Delhi’yi diplomatik ve ticari ilişkilerini yoğunlaştırmaya sevk etmesi beklenmektedir.
Belirsizlik nedeniyle büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edildi
Artan siyasi istikrarsızlık, yönetişim konusundaki belirsizlik ve geçiş sürecinin hızı, 2025 ve 2026 yıllarında yatırımları ve dolayısıyla büyümeyi olumsuz etkileyecektir. 2025 yılının sonunda, protestolarla bağlantılı ayaklanmalar ve yağmalamalar, binlerce işin kaybedilmesinin yanı sıra önemli ekonomik kayıplara da yol açmıştır. Turizm sektörü de iptal edilen rezervasyon dalgasıyla ciddi şekilde etkilenmiştir. Bu aksaklıklar, ekonomik faaliyeti felç eden grevler ve yetersiz yağış nedeniyle olağanüstü derecede zayıf geçen pirinç hasadı da dahil olmak üzere zayıf tarımsal üretimle daha da ağırlaşmıştır. Başlangıçta 2026 için öngörülen ve altyapıya yönelik kamu yatırımları ile madencilik, turizm ve telekomünikasyon sektörlerindeki özel yatırımlarla desteklenen hafif büyüme toparlanması, artık tehlikeye girmiş görünüyor.
Ticaret cephesinde Madagaskar, ürünlerine uygulanan %15’lik yeni ABD ticaret gümrük vergisinin yanı sıra AGOA (Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası) programının süresinin dolmasının etkisiyle karşı karşıya kalacaktır. Eski yönetimin müzakere girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 2024 yılında ülkenin ikinci en büyük ihracat pazarı olan (toplam ihracatın %17,7’sini temsil eden) ABD, Madagaskar menşeli giyim ve vanilya ürünleri için kilit bir pazardır (sırasıyla ABD’ye yapılan ihracatın %55 ve %17’sini oluşturmaktadır). Bununla birlikte, tekstil sektöründe Madagaskar, Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi’nden (AfCFTA) yararlanarak ve Afrika ve Batı ülkeleri, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer gelişmekte olan pazarlarla ekonomik ortaklıklar kurarak ABD pazarına olan bağımlılığını azaltmaya çalışmaktadır.
Enflasyonun, artan ithalat fiyatları, zayıf pirinç hasadının bir sonucu olarak yükselen gıda maliyetleri ile arz sıkıntısından etkilenen elektrik ve yakıt fiyatlarının etkisiyle 2025 yılında da yüksek seviyelerde kalması beklenmektedir. Buna karşılık, Madagaskar Merkez Bankası (BFM) Mayıs 2025’te politika faiz oranını 150 baz puan artırarak %12’ye çıkardı. 2025 sonuna kadar yeni faiz artışlarının gerçekleşmesi beklenmektedir. 2026 yılında, pirinç hasadının iyileşmesi ve petrol fiyatlarındaki düşüş sayesinde hafif bir gevşeme beklenmekle birlikte, enflasyonun devam etmesi nedeniyle para politikasının kısıtlayıcı kalması muhtemeldir.
Rejim değişikliği nedeniyle mali konsolidasyon belirsiz
Bütçe açığının 2025 yılında daha da kötüleşmesi, ardından 2026 yılında ise hafifçe daralması beklenmektedir. Kamu yatırımları ve acil enerji tedbirleri, harcamaların artmasına neden olacak ve bu durum, mali konsolidasyon çabalarını (emeklilik sistemi reformu ve yeni yakıt fiyatlandırma mekanizması) kısmen dengeleyecektir. Bununla birlikte, küresel petrol fiyatlarındaki düşüş ve devletin elektrik ve su şirketi olan Jirama’ya yapılan transferler (Jirama, 2024 yılı sonunda özel tedarikçilere olan 2.785 milyar ariary veya 621 milyon ABD doları tutarındaki ödeme gecikmelerini kaydetmiştir; tekrarlayan işletme zararları hariç) şirketin toparlanma planı sayesinde azalması beklenmektedir. Aynı zamanda, mobil işlemler üzerinden alınacak yeni bir vergi, 2026’dan itibaren artacak vanilya ihracatı ve IMF tarafından desteklenen vergi reformları (tarım gelirleri vergisi, yakıtta daha yüksek KDV, tütün üzerinden tüketim vergisi) sayesinde kamu gelirleri artacaktır.
Bununla birlikte, son dönemdeki siyasi çalkantılar göz önüne alındığında, büyüme ve gelir tahminleri aşağı yönlü revize edilebilir; bu da beklenenden daha yüksek bir bütçe açığına yol açarak, mali konsolidasyonu ve borç servisini olumsuz etkileyebilir. Buna rağmen, yeni devlet başkanı Michaël Randrianirina, kamu harcamalarını halkın temel ihtiyaçlarıyla sınırlamayı amaçlayan bir mali kısıtlama politikası duyurmuştur. Siyasi istikrarsızlık, Madagaskar’ın özellikle resmi bağışçılardan dış finansmana erişimini de kısıtlayabilir. Buna ek olarak, 2022 ile 2024 yılları arasında esas olarak acil yardım, sağlık ve bütçe desteği için ayrılmış olan ve toplamda 690 milyon ABD doları tutarındaki USAID yardımının Ocak 2025’te askıya alınması, kamu maliyesi üzerinde önemli bir etki yaratacaktır. Buna rağmen, açığın finansmanının esas olarak dış kaynaklardan ve çoğunlukla imtiyazlı borçlanma yoluyla sağlanmaya devam etmesi beklenmektedir. Kamu borcunun GSYİH’ye oranının 2025 ve 2026 yıllarında artacağı öngörülse de, borcun büyük ölçüde imtiyazlı olması nedeniyle temerrüt riski ılımlı düzeyde kalacaktır.
2025 yılında, ticaret açığındaki artışın bir sonucu olarak cari işlemler açığının genişlemesi beklenmektedir. Vanilya, karanfil ve madencilik ürünleri ihracatı, arz fazlası ve durgun küresel talep nedeniyle gerilemektedir. Bununla birlikte, giyim ihracatı ABD gümrük vergilerine rağmen büyümeye devam ediyor gibi görünmektedir. Aynı zamanda, pirinç ithalatı keskin bir artış göstermiş ve 2025 yılının ilk yarısında iki katından fazla artmıştır. 2026 yılında, ithalata olan yapısal bağımlılık nedeniyle cari açık yüksek seviyede kalacak; ancak daha iyi bir tarım hasadı ve düşük küresel petrol fiyatlarının etkisiyle vanilya ihracat gelirlerindeki toparlanma ve ithalattaki düşüş sayesinde cari açık hafifçe daralabilir.