Sırbistan

2025 yılına kadar devam edecek istikrarlı büyüme

Sırbistan ekonomisinin, güçlü iç talep ve daha elverişli yatırım ortamının etkisiyle 2025 yılında da sağlam büyümesini sürdürmesi bekleniyor. Hanehalkı tüketimi (GSYİH’nin %66’sı), maaş ve emekli maaşlarındaki artışların da desteğiyle yükselen reel ücretlerden faydalanacak. İşletmeler, altyapı harcamalarındaki artış ve yabancı yatırımcılar için yatırım teşvikleri dahil olmak üzere genişlemeci kamu politikalarından bir kez daha yararlanacak. Ancak enflasyonun, Sırbistan Merkez Bankası tarafından belirlenen hedefin üst sınırında (%4,5) kalması bekleniyor; bu durum, merkez bankasını yüksek faiz oranlarını sürdürmeye itecek ve bu da hem işletmeler hem de hanehalkı için kredi büyümesini frenleyebilir.

Aynı zamanda, Sırp ekonomisi, özellikle imalat ve enerji sektörlerinde önemli miktarda yabancı sermayeyi çekmeye devam ederek üretim kapasitesini daha da güçlendiriyor. Kısmen hükümetin “Geleceğe Sıçrama – Sırbistan Expo 2027” girişimi tarafından desteklenen altyapı projelerinin geliştirilmesinin, ulaşımı modernize etmesi ve lojistik verimliliği artırması bekleniyor. Öte yandan, özellikle yenilenebilir enerjiye yapılan yatırımlar yoluyla enerji üretim kapasitesinin genişletilmesi, sektördeki yapısal eksikliklerin giderilmesini ve işletmeler için daha istikrarlı bir elektrik tedarikinin sağlanmasını amaçlamaktadır.

İşgücü piyasası önemli bir sorun olmaya devam edecektir. Sırbistan’ın 2024 yılı sonunda işsizlik oranı %8,6 olarak gerçekleşmiştir; bu oran, toparlanma çabalarına rağmen hâlâ endişe kaynağıdır. İmalat sektöründeki, özellikle otomotiv endüstrisindeki büyümenin yanı sıra hizmet sektöründeki genişlemenin, istihdam yaratılmasını artıracağı ve 2025 yılında işsizliğin kademeli olarak azalmasına katkıda bulunacağı öngörülmektedir. İş dünyasının ihtiyaçlarına göre tasarlanmış eğitim programları yoluyla işgücünün becerilerinin geliştirilmesi, yetenekli kişilerin yurt dışına göçünü azaltmaya ve verimlilik artışını desteklemeye de yardımcı olabilir. Bununla birlikte, iş ortamının iyileştirilmesi ve yapısal reformların hızlandırılması ihtiyacı, sürdürülebilir büyümenin sağlanması açısından hâlâ önemli bir zorluk olarak durmaktadır.

Kamu maliyesi baskı altında

Harcamalardaki (kamu sektörü maaşları, altyapı ve savunma) keskin artış ve yüksek finansman maliyetleri nedeniyle 2025 yılında bütçe açığı devam edecektir. 2025 yılında kamu sektörü maaşlarındaki %8’lik artış, Sırbistan Expo 2027’ye yapılacak yatırımlarla birlikte devletin mali yükünü artıracaktır. Buna ek olarak, 12 adet Rafale savaş uçağının satın alınması (2,5 milyar avro tutarında) ve 2025 yılında zorunlu askerlik hizmetinin yeniden getirilmesi, bütçeye daha fazla baskı uygulayacaktır. Bu finansman ihtiyaçlarını karşılamak için hükümet, uluslararası ve yurt içi tahvil piyasalarının yanı sıra ortaklarından aldığı proje kredilerine güvenmektedir. 2024 yılında GSYİH’nin %47’si olarak tahmin edilen kamu borcu ılımlı bir seviyede kalmaktadır ve GSYİH içindeki payının düşmeye devam etmesi beklenmektedir. Ancak, borcun yaklaşık %70’i dış borçtan oluşmakta ve yabancı para birimlerinde (ağırlıklı olarak euro) ifade edilmektedir; bu da döviz kuru riskini artırmaktadır. Buna rağmen, dinarın euroya sabitlenmiş olması ve resmi alacaklıların önemli payı (%55), bu riski hafifletmeye yardımcı olmaktadır.

Dış ekonomiye bakıldığında, güçlü tüketici talebi, altyapı projeleri ve askeri teçhizat alımlarının yol açtığı yüksek ithalatın etkisiyle, 2025 yılında cari işlemler dengesi açık vermeye devam edecektir. Aynı zamanda, Avrupa Birliği’ndeki zayıf ekonomik büyüme, özellikle tarım-gıda, otomotiv, metalurji, elektrikli ekipman ve plastik sektörlerinde ihracat artışını sınırlayacaktır. Bununla birlikte, hizmetler – özellikle turizm, BT hizmetleri ve karayolu taşımacılığı – ile yurtdışındaki vatandaşlardan gelen havaleler, ticaret açığını kısmen telafi edecektir. Cari açık, büyük ölçüde doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) ve portföy yatırımları ile finanse edilecek ve bu durum döviz rezervlerinin artmasına da katkıda bulunacaktır.

Büyük bir siyasi kargaşanın ortasında

Sırbistan’ın siyasi manzarası, 2012 yılından bu yana iktidarda olan ve Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in liderliğini yaptığı milliyetçi-muhafazakar Sırp İlerleme Partisi (SNS) tarafından domine edilmektedir. SNS, Aralık 2023’te yapılan erken seçimleri %48,1 oy oranıyla (Parlamento’daki 250 sandalyenin 129’unu kazanarak) kazandıktan sonra konumunu daha da güçlendirdi. Partinin, iktidar partisini ve Cumhurbaşkanı’nı kurumlar ve medya üzerindeki sıkı kontrolü nedeniyle eleştiren parçalanmış bir siyasi muhalefeti bulunmaktadır. Vučić, güçlü ekonomik büyüme ve milliyetçi duyguların desteğiyle bugüne kadar zayıf muhalefetten ve güçlü halk desteğinden yararlanmıştır. Ancak, SNS’nin hakimiyeti, güçler ayrılığı, medya çoğulculuğu ve yolsuzlukla mücadele konusunda endişelere yol açmaktadır. İç siyasi sahnede yürütme organı önemli bir güce sahiptir: cumhurbaşkanlığı, hükümet ve Parlamento resmi olarak ayrı olsa da, bazen gerçek anlamda kurumsal denetim ve denge mekanizmalarından yoksundurlar. Uluslararası gözlemciler (AGİT, AB), çeşitli seçimlerde usulsüzlükler olduğunu bildirmiş olup, tekrarlanan protestolar sivil toplumdaki artan hoşnutsuzluğu vurgulamaktadır.

2024 yılının sonundan bu yana Sırbistan, Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) iktidara gelmesinden bu yana karşılaştığı en ciddi siyasi krizle karşı karşıyadır. Kasım 2024’te 15 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan, yenilenmiş Novi Sad tren istasyonu kanopisinin çökmesi, yolsuzluğu ve kamu ihalelerindeki şeffaflık eksikliğini kınayan geniş çaplı protestolara yol açtı. Artan baskı altında, Başbakan Milos Vucevic 28 Ocak 2025’te istifa etti ve hükümeti belirsizliğe sürükledi. Cumhurbaşkanı Vučić’in belgeleri kamuoyuna açıklayarak, yetkilileri hesap sorarak ve tutuklanan bazı protestoculara af çıkarıp gerginliği yatıştırma çabalarına rağmen halkın güvensizliği hâlâ yüksek seviyede. Yeni bir hükümetin bir an önce kurulmaması halinde erken seçim ilan edilmesi gerekecek ve parlamento seçimlerinin muhtemelen 2025 ilkbaharında yapılması bekleniyor. SNS liderleri, parlamento çoğunluğunu kaybetme riskine rağmen, çoğunluğu gençlerden oluşan ve büyük şehirlerde yoğunlaşan bölünmüş muhalefete güvenerek iktidarı elinde tutmayı umuyor. Sosyal alanda Sırbistan, özellikle genç profesyoneller arasında yüksek işsizlik, süregelen yolsuzluk ve beyin göçüyle mücadele etmeye devam ediyor. Güçlü ekonomik büyümeye rağmen eşitsizlik, hayal kırıklığını körüklüyor ve protesto hareketlerini tetikliyor; bu da hükümeti, iç istikrarı korumak için reformlar vaat etmeye zorluyor.

Sırbistan, çok kutuplu bir yaklaşım benimsemekte; AB, ABD, Rusya ve Çin ile diyaloğunu sürdürürken, aynı zamanda AB’ye üyelik yolunda ilerlemeye devam etmektedir. Kosova sorunu, bağımsızlığının resmen tanınması için Batı’dan gelen baskıya ilişkin endişeler gibi, hâlâ önemli bir engel teşkil etmektedir. Gazprom Neft ve Gazprom’un çoğunluk hissedarı olduğu ülkenin en büyük petrol ve doğalgaz şirketi NIS, Ocak 2025’ten bu yana ABD’nin Rus enerji sektörüne yönelik yaptırımlarının hedefi haline gelmiştir. Bu yaptırımlar, hissedar yapısının yeniden düzenlenmesine olanak sağlamak amacıyla 28 Mart 2025 tarihine kadar askıya alınmış olsa da, Sırbistan’ın hassas konumunu ortaya koymaktadır: Bir yandan yaptırım uygulamadığı Moskova ile enerji ilişkilerini dengelemeye çalışırken, diğer yandan AB ile daha yakın ilişkiler kurma çabası içindedir.

Son güncelleme tarihi: Mart 2025