Çin
Özbekistan
Türkiye Cumhuriyeti
Avrupa
Azerbaycan
KazakistanHidrokarbon ihracatının kalıcı olarak desteklediği istikrarlı büyüme
2025 yılında olduğu gibi, 2026 yılında da büyümenin devam etmesi beklenmektedir. Hidrokarbon ihracatının açık ara en büyük pazarı olan Çin ekonomisindeki yavaşlamaya rağmen, nispeten yüksek gaz ve petrol fiyatları dış gelirleri desteklemeye devam edecektir. Hidrokarbon dışı ekonomi, petrokimya (rafineri ve gübre üretimi) ile tarım sektörüne, özellikle de ağırlıklı olarak Türkiye’ye ihraç edilen pamuk sektörüne yapılacak ek yatırımlardan fayda sağlayacaktır. Afganistan ile Tacikistan arasındaki Pamir Dağları’ndan doğan ve Özbekistan sınırının bir parçasını oluşturan Amu Darya Nehri kıyılarında yetiştirilen pamuk üretimi, devletin on binlerce kişiyi kapsayan bir zorla çalıştırma sistemi aracılığıyla seferber ettiği ücretsiz işgücünden yararlanmaya devam etmektedir. Ekonomik faaliyetler, kamu harcamaları, özellikle de ülkenin kuzeyini ve güneyini doğusuna bağlayan Aşkabat-Türkmenabat otoyoluna yapılan yatırımlar ve 2019’da sıfırdan başlatılan ve halen inşaat aşamasında olan yeni Arkadag şehrinin geliştirilmesine yönelik yatırımlar tarafından da bir miktar desteklenecektir – 2019 yılında sıfırdan başlatılan ve halen inşaatı devam eden bir amiral gemisi proje; ancak şehir, büyüklüğüne ve gösterişli süslemelerine rağmen şimdilik büyük ölçüde ıssız kalmaktadır.
Özel tüketim ve hizmetler, katı döviz kontrolleri ile bağlantılı olarak düşük ücretler, yoksulluk, işsizlik ve temel mallardaki kıtlık nedeniyle kısıtlı kalmaya devam edecektir. Kamu sektörü maaşları ve emekli maaşlarındaki yıllık yaklaşık %10’luk artış ve paralel döviz piyasasından kaynaklanan fiyat bozulmalarıyla beslenen enflasyon yeniden hız kazanacaktır.
Hükümet, Pakistan ve Hindistan’a uzanan doğalgaz boru hatları (tamamlanması on yılın sonuna ertelenen TAPI projesi) ve Azerbaycan ile Türkiye’den geçecek bir Trans-Hazar boru hattı aracılığıyla Avrupa’ya uzanan hatlar yoluyla Çin’e olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Azerbaycan ve Türkmenistan liderleri arasında yakın zamanda gerçekleşen görüşme, spekülasyonları yeniden alevlendirdi: Proje, Avrupa için büyük önem taşıyor olsa da, Moskova ve Tahran’ın transit rolünü ve doğalgaz pazarındaki paylarını korumak amacıyla projeye karşı çıkması nedeniyle siyasi açıdan hâlâ kırılgan bir durumdadır. Bu nedenle hükümetin çabaları, Çin’e uzanan “D” boru hattını yeniden canlandırmaya odaklanmıştır; bu hat, takas anlaşmaları yoluyla sevkiyat kapasitesini artıracaktır. Bu anlaşmalar kapsamında Türkmen gazı İran’ın doğusuna gönderilecek, İran ise bu gazı Türkiye ve Irak’a ulaştırmaktan sorumlu olacaktır – devasa Galkynyş sahasının (Aşkabat’ın 400 km doğusunda) ve Hazar Denizi’ndeki yeni açık deniz yataklarının geliştirilmesine de odaklanmaktadır.
Rahat bir mali durum
Hafif bütçe fazlasının 2025 ve 2026 yıllarında da devam etmesi beklenmektedir. Kamu gelirlerinin yüzde doksanı hidrokarbon ticaretinden kaynaklanmaktadır. Düşen gaz ve petrol fiyatlarıyla bağlantılı hidrokarbon gelirlerindeki azalma, hidrokarbon dışı gelirlerle telafi edilebilir. Harcamalar, memur maaşları ve emekli maaşlarındaki artışlarla aynı oranda artacaktır. Fiyat kontrolleri ve gıda karne sistemi gibi sosyal programların devam etmesi beklenmektedir. Kamu yatırımları, altyapı ve hidrokarbon dışı sektörlere yoğunlaşacaktır. Son olarak, her yıl olduğu gibi, liderin, en sevdiği hayvanların ve ulusal şahsiyetlerin heykelleri gibi diğer düşük katma değerli projeler muhtemelen duyurulacaktır. Türkmenistan’ın borcu istikrarlı kalacak ve çok düşük tutardaki bu borcun tamamı yerli alacaklılar tarafından tutulmaktadır.
Cari işlemler fazlasının 2026 yılında daralmaya devam etmesi beklenmektedir. İthalat, ihracattan daha hızlı artacaktır: kamu işleri için yurt dışından inşaat malzemeleri gerekmekte olup, memur maaşlarındaki artış tüketim mallarına olan talebi artırmaktadır; ancak döviz kontrolleri nedeniyle bu mallara erişim hâlâ zordur. Turizmin gelişmesi sayesinde hizmet dengesi önümüzdeki yıllarda iyileşebilir; turizmin, ülkeye giriş prosedürlerinin basitleştirilmesi ve elektronik vize uygulamasının başlatılmasıyla canlanması beklenmektedir. Ancak, turizm potansiyeli, daha çekici tarihi yerlere sahip komşu Özbekistan’ın potansiyelinden daha düşüktür. Doğrudan yabancı yatırımların (DYY) çoğu, özellikle “Kuşak ve Yol Girişimi” kapsamında Çin’den gelmektedir; ancak bu yatırımların GSYİH’ye oranı nispeten düşüktür. DYY, Çin’e giden doğalgaz boru hatlarının bakımına ve Galkynysh sahasının işletilmesine katkıda bulunmaktadır. Türkmenistan, herhangi bir çok taraflı yardım veya yatırım programından yararlanmamaktadır. Cari işlemler fazlası, 19 aylık ithalata eşdeğer önemli bir döviz rezervine dönüşmektedir.
Orta Asya’daki birkaç otoriter rejimden biri
Türkmenistan resmi olarak başkanlık cumhuriyetidir, ancak uygulamada 1991’de bağımsızlığını kazandığından beri otoriter bir rejim olarak yönetilmektedir. 2022 yılında Serdar Berdimuhamedov’un Cumhurbaşkanı seçilmesiyle hanedan içi geçiş gerçekleşmiştir; ancak eski devlet başkanı olan babası Gurbanguly, gerçek gücün yoğunlaştığı Parlamento’nun Üst Meclisi Başkanı olarak belirleyici etkisini sürdürmektedir. 2012 yılında onaylanan çok partili sistem, gerçek bir muhalefetin ortaya çıkmasına izin vermemiştir ve siyasi yaşam sıkı bir şekilde kontrol edilmektedir. Sivil özgürlükler kısıtlıdır, medya denetlenmekte ve sivil toplum susturulmaktadır. Resmi iletişimde her yerde görülen kişilik kültü, liderlerin meşruiyetini pekiştirmekte ve genellikle gizli kıtlıklar, işsizlik ve azalan doğum oranlarıyla karakterize edilen sosyo-ekonomik durumla çelişen devasa mimari projelerle eşlik edilmektedir.
Uluslararası arenada Türkmenistan, 1995 yılında ilan edilen ve BM tarafından tanınan tarafsızlık doktrinini sürdürürken, başlıca ticaret ve finans ortağı olan Çin ile ekonomik ve siyasi bağlarını güçlendirmektedir. Liderler, bölgesel diplomatik zirvelerde, Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında ve Eylül 2025’te, Türkmenistan’ın üye olmamasına rağmen ŞİÖ zirvesinde sık sık bir araya gelmektedir. Ülke, 2022 yılından bu yana Türk Dilleri Örgütü’nün de üyesidir; bu durum, Türkiye ile yakınlaşmayı ve Rusya’dan nispeten uzaklaşmayı işaret etmektedir. Türkmenistan ayrıca İslam İşbirliği Teşkilatı’nın da üyesidir.
Ülke, komşu ülkeleriyle temkinli bir işbirliği içindedir. Güneyde Afganistan en büyük endişe kaynağıdır: Taliban rejiminin istikrarı, TAPI doğalgaz boru hattı projesinin geleceğini ve Amu Darya’daki su kaynaklarına erişimi belirleyecektir. İran ile ilişkiler ise çelişkili bir nitelik taşımakta olup, zaman zaman enerji alanında yapılan işbirliği ile gaz borçlarının ödenmesi konusunda tekrarlanan gerginlikler arasında gidip gelmektedir. Özbekistan ile ilişkiler, Taşkent’in bölgeye açılmasından bu yana, özellikle ticaret ve su paylaşımı konularında iyileşmiştir. Son olarak, Kazakistan ile ilişkiler istikrarlı seyrini sürdürmekte olup, Hazar Denizi’ndeki işbirliği ve Çin’e uzanan boru hatları üzerinde yoğunlaşmaktadır.