20 Şubat’ta ABD Yüksek Mahkemesi, Trump yönetimi tarafından uygulanan “karşılıklı tarifeleri” geçersiz kıldı. Bu karar önemli bir hukuki geri adım anlamına gelse de, genel ticaret politikası görünümünde kayda değer bir değişiklik yaratmıyor. ABD, hâlâ tarihsel olarak yüksek gümrük vergileri uygulamayı sürdürüyor ve iş dünyası için belirsizlik devam ediyor.
Öne çıkan rakamlar
- %14: Karardan sonra ortalama ABD gümrük vergisi oranı (2025 öncesinde %2,3’tü)
- 150 gün: 122. Madde kapsamında getirilebilecek yeni geçici tarifelerin maksimum süresi
ABD Yüksek Mahkemesi’nin kararı, ABD yönetimi için siyasi bir geri adım niteliği taşıyor. Ancak ABD’nin yüksek gümrük vergilerini sürdürmesi için hâlâ çok sayıda aracı bulunuyor; bu da şirketler ve küresel ticaret için belirsizliğin devam ettiği anlamına geliyor.
Marcos Carias, Kuzey Amerika Ekonomisti, Coface.
Sınırlı Kısa Vadeli Etki ve Tarihsel Olarak Yüksek Seviyeler
Bu karar Beyaz Saray için siyasi bir kayıp olsa da, Donald Trump’ın iktidara dönüşünden bu yana izlenen ticaret stratejisinde bir kopuş anlamına gelmiyor. Karar yalnızca belirli bir hukuki mevzuata dayanan tarifeleri kapsıyor ve özellikle bazı sektörlere özgü mevcut diğer vergileri hedef almıyor.
Kararın açıklanmasının hemen ardından ABD yönetimi, 1974 Ticaret Yasası’nın 122. Maddesine dayanarak yeni geçici tarifeler getirme niyetini duyurdu. Bu madde, dış dengesizlikler durumunda Başkan’a 150 güne kadar %15’e varan ek vergi uygulama yetkisi tanıyor — bugün uygulanmakta olan ek oran %10.
Bu değişiklik sonrasında ortalama ABD gümrük vergisi oranı yaklaşık %14 seviyesine geriledi. Bu oran, önceki “karşılıklı tarifeler” dönemine göre daha düşük olsa da, 2025 öncesindeki %2,3 seviyesine kıyasla hâlâ neredeyse altı kat daha yüksek. ABD, böylece neredeyse bir yüzyılın en yüksek tarifeleri arasında yer almaya devam ediyor.
Kazananlar, Kaybedenler ve Değişen Risk Haritası
“Karşılıklı tarifelerin” kalkması tüm ülkeler için eşit bir rahatlama sağlamıyor. Etki, ABD’nin ticaret ortaklarına ve bu ülkelerin ihracat yapısına göre ciddi biçimde değişiyor.
Kayıp yaşayan ülkeler
Çeliği, alüminyumu, otomotiv ve endüstriyel ekipmanları kapsayan 232. Madde tarifelerinin yoğun olduğu sektörlere ihracat yapan ülkeler için yük devam ediyor. Bu durum özellikle:
- Avrupa Birliği,
- Japonya,
- Güney Kore için geçerli.
Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması (USMCA) tarafından kısmen korunan Kanada ve Meksika da bazı kritik sanayi segmentlerinde tarifelerden etkilenmeye devam ediyor.
Görece avantaj elde eden ülkeler
Daha önce özellikle “karşılıklı tarifeler” kapsamında yüksek vergilere maruz kalan bazı ülkeler, artık 122. Madde kapsamında yalnızca %10 ek ücret uygulandığı için görece rahatlamış durumda.
Bu ülkeler arasında:
- Vietnam,
- Bangladeş,
- Sri Lanka gibi Güney ve Güneydoğu Asya ekonomileri bulunuyor.
Bu tablo, ABD’nin ticaret ortakları arasındaki farklılıkları büyütüyor ve küresel gümrük sistemi içinde daha parçalı, daha karmaşık bir risk coğrafyası yaratıyor.
Hukuki ve Politik Belirsizlik Devam Ediyor
150 günlük sürenin ardından tarifelerin uzatılması için Kongre onayı gerekecek. Bu ise ara seçimler yaklaşırken oldukça siyasi bir konu hâline geliyor.
Ayrıca artık geçersiz sayılan tarifeler kapsamında toplanan vergilerin iadesi konusu belirsizliğini koruyor. Geri ödeme süreçlerinin nasıl işleyeceği — hatta uygulanıp uygulanmayacağı — hâlâ net değil. Bu süreçlerin yıllar alabileceği, bu sürecin şirketlerde tedarik zincirleri ve yatırım kararları üzerinde uzun süreli bir belirsizlik yaratacağı öngörülüyor.
