Incoterms: Uluslararası Ticarette Risk ve Sorumluluk Yönetiminin Esasları

Uluslararası ticaret sahnesinde faaliyet gösteren her şirket, ticari bir işlemde satıcı ve alıcının karşılıklı yükümlülüklerini düzenleyen Incoterms kurallarına aşinadır ve operasyonlarını bu kurallara dayandırır. Sözleşmenin tarafı olarak, dünyanın her yerindeki şirketlerle satın alma veya satış koşullarını serbestçe müzakere etme hakkına sahip olsanız da uygulamalar ve hukuki yorumlar ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir.

İşte bu noktada Incoterms kuralları devreye girer. Incoterms kuralları, tarafların üstleneceği yükümlülükler, masraflar ve risklerin hangi aşamada kime ait olacağı açık ve öngörülebilir şekilde belirler. Böylece taraflar arasındaki belirsizlikler azalır, uyuşmazlık riskleri en aza indirilir ve uluslararası ticaretin daha güvenli ve etkin şekilde yürütülmesi sağlanır.
Bu yazımızda, dünya genelinde uygulanan ve uluslararası ticaretin ortak dili niteliğindeki Incoterms kurallarının temel esaslarını ve işleyişini inceleyeceğiz.

Incoterms Nedir ?

Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından ilk kez 1936 yılında hazırlanan Incoterms (International Commercial Terms - Uluslararası Ticari Terimler), uluslararası ticari işlemleri ve özellikle malların teslimat süreçlerini düzenlemek amacıyla oluşturulan kurallarbütünüdür. Bu kurallar; nakliye, sigorta, gümrük işlemleri, vergi, harçve risk transferi gibi konularda alıcı ile satıcı arasındaki sorumluluk paylaşımını belirler.

Standartlaştırılmış ticari terimler niteliğindeki Incoterms kuralları, uluslararası mal ticareti gerçekleştiren tüm şirketler büyük önem taşımaktadır. Zira bu kurallar, dünya genelinde kabul gören ortak bir ticaret dili oluşturarak taraflar arasındaki yükümlülüklerin açık ve öngörülebilir şekilde belirlenmesini sağlar. Söz konusu kuralların yalnızca fiziki varlıklar için geçerli olduğu; hizmetler ve gayri maddi varlıkları kapsam dışı bıraktığı unutulmamalıdır.Olası bir ticari ihtilaf veya hukuki uyuşmazlık durumunda Incoterms kuralı yasal merciler tarafından temel referans kaynağı olarak kabul edilirler.

Incoterms kuralları temel olarak şu stratejik sorulara yanıt arar:

• Nakliye maliyetlerinden kim sorumlu?
• Sigortayı kim yaptıracak? Sigorta masraflarını kim ödeyecek?
• İthalat masraflarından kim sorumlu?
• Gümrükleme işlemlerini kim yönetecek?
• Kim hangi yükümlülükleri, hangi ulaşım şekliyle üstlenecek?
• Mallara ait destekleyici belgeleri (menşe şahadetnamesi, konşimento vb.) kim temin edecek?
• Taraflar birbirini ne zaman, nasıl ve hangi içerikle bilgilendirecek?
• Paketleme yöntemini kim belirleyecek?
• Riskin devri tam olarak ne zaman gerçekleşecek?

Uluslararası ticari teamüllerde satıcının, gümrük idarelerinin ürün sınıflandırması ve gümrük vergilerinin belirlenmesi için kullandığı GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu - HS Code) kodu ile birlikte geçerli Incoterm kurallarının ticari fatura üzerinde açıkça belirtmesi esastır.
 

Incoterms Kullanmanın Şirketlere Sağladığı Stratejik Avantajlar

Küresel ticaret hacminin ve hızının arttığı günümüz ekonomisinde, Incoterms kullanımı şirketlerin finansal ve operasyonel güvenliğini doğrudan etkiler. Finans yöneticileri bu kuralları şu temel gerekçelerle operasyonlarına dahil ederler:

•  Sorumlulukların Netleştirilmesi: Alıcı ve satıcı rollerini lojistik sürecinin her aşamasında net olarak tanımlar; böylece yanlış anlaşılmaları ve ticari riskleri minimize eder. İşletmelerin küresel tedarik zincirinde karşılaştığı bu risk yapılarının derinlemesine analizi için  “Ticari Risk Nedir? İşletmeler için Ticari Risk Raporunun Önemi” rehberimizi inceleyebilirsiniz.
• Hukuki İhtilaf Riskinin Azaltılması: Kültürel veya dilsel farklılıklardan kaynaklanabilecek, şirketlere hem zaman hem de ciddi maliyet kaybettiren hukuki uyuşmazlıkların önüne geçer.
• Maliyet Optimizasyonu: Lojistik sürecin hangi bölümünden kimin sorumlu olduğunu belirleyerek şirketlerin maliyet kontrolü yapmalarına ve bütçelerini doğru planlamalarına olanak tanır.
• Mevzuata ve Hukuka Uyumluluk: Uluslararası ticaret uygulamalarıyla tam uyumlu olan bu kurallar, dış ticaret sözleşmelerinin geçerliliği ve yasal standartlara uygunluğu için bir zorunluluktur.
• Müzakere Süreçlerinin Kolaylaştırılması: Önceden belirlenmiş ve taraflarca eşit düzeyde anlaşılan şeffaf bir çerçeve sunarak ticari pazarlıkları hızlandırır. 

İki Ana Grupta Toplanan 11 Incoterms Kuralı

Güncel dış ticaret ekosisteminde, üç harfli kodlardan oluşan 11 Incoterms kuralı mevcuttur. Bu kurallar, tercih edilen taşıma türüne göre iki ana aileye ayrılır:

Tüm Taşıma Modlarını Kapsayan Çok Modlu (Multimodal) Incoterms

• EXW (Ex Works - İş Yerinde Teslim): Satıcı, malları belirlenen tarihte kendi tesislerinde alıcının tasarrufuna bırakır. Sürecin tüm maliyet ve riskleri alıcıya aittir.
• FCA (Free Carrier - Taşıyıcıya Masrafsız Teslim): Satıcı, malları alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya teslim eder. İhracat gümrük işlemleri ve masrafları satıcıya ait olup, malların taşıyıcıya devredilmesinden itibaren tüm maliyet ve riskler alıcıya geçer.
• CPT (Carriage Paid To - Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim): Satıcı, belirlenen varış noktasına kadar olan navlun bedelini öder; ancak risk, malların ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya devrolur.
• CIP (Carriage and Insurance Paid To - Taşıma Ücreti ve Sigorta Ödenmiş Olarak Teslim): CPT ile aynı temel prensiplere sahip olmakla birlikte satıcı, malların kaybolma veya hasar görme riskine karşı sigorta koruması sağlamakla yükümlüdür.
• DAP (Delivered At Place - Belirlenen Yerde Teslim): Satıcı, gümrükleme işlemleri hariç olmak üzere, malları boşaltmaya hazır şekilde belirlenen varış yerinde alıcının tasarrufuna bırakıncaya kadar olan nakliye maliyetlerini ve risklerini üstlenir.
• DPU (Delivered at Place Unloaded - Belirlenen Yerde Boşaltılmış Olarak Teslim): Satıcı, malların belirlenen yerde taşınmasından ve boşaltılmasından sorumludur. Satıcının malları boşaltma yükümlülüğünün bulunduğu tek Incoterm kuralıdır. Satıcı ihracat gümrüğünü tamamlar; ithalat gümrükleme süreçleri ve ilgili masraflar ise alıcı tarafından yönetilir.
• DDP (Delivered Duty Paid - Gümrük Vergileri Ödenmiş Olarak Teslim): Satıcı, ithalat gümrük işlemleri ve vergiler dahil olmak üzere malların kararlaştırılan varış noktasına teslimine kadar ortaya çıkan tüm masraf ve riskleri üstlenir.

Sadece Deniz ve İç Su Yolu Taşımacılığına Özgü Incoterms

• FAS (Free Alongside Ship - Gemi Doğrultusunda Masrafsız Teslim): Satıcı, yükleme limanına kadar olan nakliye maliyetlerini üstlenir ve ihracat gümrük işlemlerini tamamlar. Mallar gemi yanında (alongside the vessel) teslim edildiği andan itibaren maliyet ve riskler alıcıya geçer.
• FOB (Free On Board - Gemi Güvertesinde Masrafsız Teslim): Satıcı, malların gemiye yüklenmesinden sorumludur; yükleme anından itibaren maliyet ve risk alıcıya devrolur.
• CFR (Cost and Freight - Maliyet ve Navlun): Satıcı, varış limanına taşınmasına ilişkin navlun masraflarını (boşaltma hariç) üstlenir; ancak risk, mallar yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle alıcıya geçer.
• CIF (Cost, Insurance and Freight - Maliyet, Sigorta ve Navlun): CFR kuralları geçerlidir; ek olarak satıcı, en az mal bedelinin %110'unu (mal bedeli + %10) kapsayacak şekilde bir deniz nakliyat sigortası yaptırmak zorundadır.

Incoterms 2020 Revizyonları ve Modern Ticaretin Gereksinimleri

Küresel dış ticaret kuralları, değişen dünya dinamiklerine uyum sağlamak amacıyla düzenli olarak güncellenmektedir. ICC tarafından yayımlanan Incoterms 2020 sürümü, yeni bir revizyon yapılana kadar küresel ticarette yürürlükteki ana referans kaynağıdır. Müzakereler sırasında tarafların açıkça belirtmesi kaydıyla Incoterms 2010 kurallarının kullanılması da hukuken mümkündür; ancak yanlış anlaşılmaları önlemek adına güncel versiyonun tercih edilmesi önerilir.

Incoterms 2020 ile gelen başlıca yapısal değişiklikler şunlardır:

• DPU Teriminin Yürürlüğe Girmesi: Eski DAT (Delivered at Terminal) kuralının yerini alan DPU, teslimatların yalnızca liman terminalleriyle sınırlı kalmadığını; depo veya fabrika gibi farklı noktalara yapılan teslimatların artan stratejik önemini yansıtır.
• FCA Kuralındaki Akreditif Düzenlemesi: Satıcıların finansmana erişimini ve bankacılık işlemlerini kolaylaştırmak amacıyla, FCA teslim şekline "konşimentoda yükleme kaydı" (on-board notation) içeren akreditif opsiyonu eklenmiştir.
• Güvenlik ve Esneklik Odaklılık: Yeni sürüm; özellikle.sigorta kapsamlarıile taşıma ve gümrük süreçlerine ilişkin güvenlik yükümlülüklerinin netleştirilmesi konularına odaklanmaktadır

Sonuç ve Proaktif Risk Yönetimi

Lojistik süreçleri optimize etmek ve sınır ötesi mal transferlerinde yaşanabilecek operasyonel uyuşmazlıkları engellemek adına Incoterms kullanımı uluslararası ticaret uygulamalarının temel unsurlarından biridir. Bu kurallar ticari işlemleri basitleştirmenin yanı sıra iş ortakları arasında güven inşa ederek uzun vadeli ortaklıkların zeminini hazırlar.

Şirket çıkarlarınızı ve kârlılığınızı korumak için sadece lojistik teslim şeklini belirlemek yeterli değildir. Yabancı bir şirkete karşı uluslararası arenada yasal takip başlatmanın yüksek maliyetli ve sonuçlarının belirsiz olduğu göz önünde bulundurularak, ticari alacak vade süresinde riskleri azaltmak adına fatura tahsilatlarının da güvenceye alınması şarttır.

Finansal sürdürülebilirliğinizi korumak adına, ticari sözleşmeler imzalanmadan önce iş ortaklarınızın finansal sağlığını analiz eden ticari bilgi raporlarından yararlanmanız ve operasyonlarınızı artan risk ortamında en kritik güvence olan ticari alacak sigortası ile teminat altına almanız gerekir. Tercih edilen Incoterm kuralının, şirketin genel satış şartnamelerinde (Genel Satış Şartları - GTC) açıkça tanımlanması yasal risklerinizi minimize edecektir.

👉🛡️Coface Güvencesiyle Küresel Ticarette Sağlam Adımlar Atmak için Hemen

İletişime Geçin.