Çikolata severler, kakao piyasası serbest düşüşte! Fiyatlar Ocak ayından bu yana %45 gerileyerek son iki yıldaki rekor seviyeleri silmiş durumda ve sektörü yeniden şekillendiriyor. Peki bu tatlı sürprizin arkasında ne var ve hem üreticiler hem tüketiciler açısından ne anlama geliyor?
Anahtar Veriler :
- 45% = Ocak 2025’ten bu yana kakao fiyatlarındaki düşüş
- 5.000 $ = kakao için güncel ton fiyatı
- %60 = Fildişi Sahili ve Gana’nın küresel kakao üretimindeki payı
İki yıl süren gerilimlerin ardından, mevcut düzeltme kakao fiyatlarını daha rasyonel seviyelere çekiyor. Ancak “normalleşme”den bahsetmek yanıltıcı olur: sektör, yapısal kısıtlar ve kakao çekirdeği üretiminin coğrafi olarak aşırı yoğunlaşması nedeniyle hâlâ kırılgan.
- Simon Lacoume, sektör ekonomisti.
Düzeltme sürecindeki piyasa
2024’ün sonunda neredeyse 12.000 $/ton seviyesine ulaşan kakao fiyatı bugün yaklaşık 5.000 $/ton civarında ve bu, bir yıl içinde %50’den fazla bir düşüş anlamına geliyor. Bu sert gerileme iki etkenle açıklanıyor: Fildişi Sahili’nde olumlu hasat beklentileri ve 2024’te fiyat artışını körükleyen spekülatif hareketlerin sona ermesi.
Buna rağmen mevcut fiyat seviyesi hâlâ 2012–2022 dönemindeki ortalamanın (2.525 $/ton) iki katı.
Süregelen yapısal gerilimler
El Niño etkilerinin ve swollen shoot virüsünün¹ hafiflemesine rağmen arz açığı sürüyor ve 2024’teki sorunlar devam ediyor. Plantasyonların yaşlanması, yatırımların sınırlı kalması ve üretimin coğrafi olarak yoğunlaşması sektörü kırılgan kılıyor.
Fildişi Sahili ve Gana küresel üretimin yaklaşık %60’ını oluştururken, Batı Afrika genelinde bu oran %70’e ulaşıyor. Dolayısıyla küresel kakao tedarik zinciri, bu bölgedeki herhangi bir kesintiye son derece duyarlı.
Güçlü küresel talep
Çikolata tüketimi artmayı sürdürüyor; özellikle Asya pazarı ve premium segmentler bu artışı destekliyor. Etik, organik veya düşük şekerli çikolatalar yükselişte ve sertifikalı kakao (Fairtrade, Rainforest Alliance) hızla yaygınlaşıyor.
Bununla birlikte üretici ülkeler olan Fildişi Sahili ile Gana, daha fazla katma değer yaratmak amacıyla yerel öğütme payını artırmaya çalışıyor.
Sürdürülebilirlik ve çeşitlendirme
Batı Afrika ağırlığını korurken, Latin Amerika – özellikle Ekvador – 2027 yılına kadar Gana’yı geçmeyi hedefliyor ve yıllık 650.000 ton kakao üretimine ulaşmayı amaçlıyor.
AB’nin uyguladığı izlenebilirlik zorunlulukları ve Gana ile Fildişi Sahili hükümetlerinin devreye aldığı Yaşanabilir Gelir Referans Fiyatı (PRRD) mekanizması – Gana’da 3.408 $/ton ve Fildişi Sahili’nde 2.650 $/ton seviyesinde belirlenen minimum üretici fiyatı (çiftlik çıkış fiyatı) – sürdürülebilir ve şeffaf kakao tedarik zinciri üzerinde ek baskı oluşturuyor.
1 Batı Afrika’da endemik olan kakao ağacı viral hastalığı.
2 PRRD farkı, COCOBOD ve Coffee and Cocoa Board tarafından belirlenen çiftlik çıkış fiyatlarının referans fiyatın altında kaldığı durumlarda uygulanır.
