Benin

Yatırımların desteğiyle büyüme güçlü seyrini sürdürüyor

2025 yılında ekonomi güçlü büyümeye devam edecektir. Sanayi sektörü (2024 yılında GSYİH’nin %20’si), Glo-Djigbé Sanayi Bölgesi’nin (GDIZ) genişlemesi sayesinde, özellikle tekstil sektöründe tarımsal-sanayi kapasitelerinin güçlenmesinden faydalanacaktır. 2021-26 Ulusal Kalkınma Planı (PAG II) kapsamında yapılan kamu yatırımları, inşaat sektörünü desteklemektedir. Projeler arasında Cotonou limanının modernizasyonu ve altyapı geliştirme çalışmaları (ulaşım, elektrik, kanalizasyon, bilgi teknolojisi) yer almaktadır. Bu yatırımlar, hizmet sektörüne (GSYİH’nin %50’si), özellikle turizm, telekomünikasyon ve ticarete de fayda sağlamaktadır. Gübre sübvansiyonları ve pamuk, kaju, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği sektörlerine yapılan özel yatırımların desteğiyle tarım (GSYİH’nin %30’u) ve balıkçılıkta iyi bir performans beklenmektedir. Nijer ile sınır ötesi ticaret, özellikle petrol alanında transit ticaret de dahil olmak üzere, Ağustos 2024’ten bu yana kademeli olarak yeniden başlamaktadır. Ancak, başlıca pamuk üretim bölgelerinin yoğunlaştığı ülkenin kuzeyindeki süregelen güvenlik sorunları ve komşu Nijer ile sınırın tam olarak yeniden açılmasındaki gecikmeler, büyümeyi yavaşlatabilir.

Zaten güvenlik ve sosyal zorunluluklar tarafından desteklenen kamu tüketimi, seçimler öncesinde daha da ivme kazanacaktır. Özel tüketim ise kontrol altındaki enflasyondan yararlanarak büyümeye devam edecektir. 2025 yılında enflasyon, Batı Afrika Devletleri Bankası tarafından belirlenen %1 ile %3 arasındaki hedef aralığında kalacaktır. Ülke, küresel tahıl fiyatlarındaki düşüşten faydalanacaktır. Halihazırda, uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüş, Nijerya’dan gelen kaçak yakıtın maliyetinde bir azalmaya yol açmaktadır. Buna ek olarak, belirsiz finansal piyasa ortamında euro’nun güçlenmesi ve ABD ekonomi politikasına duyulan güvenin sarsılması nedeniyle CFA frangının ABD doları karşısında değer kazanması, ithalat kaynaklı enflasyonun azalmasına yardımcı olacaktır.

Kamu maliyesinin konsolidasyonu ve cari açıkın azaltılması

PAG II’nin uygulanması, Ocak 2026’da sona erecek iki ortak IMF programı tarafından desteklenmektedir: Genişletilmiş Kredi Tesisi/Genişletilmiş Kredi Mekanizması (2025 Haziran ayında 35 milyon ABD doları dahil olmak üzere, henüz ödenmemiş 73 milyon ABD doları) ve Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Tesisi (Haziran ayında 80 milyon ABD doları dahil olmak üzere, kalan 161 milyon ABD doları). Fon’a verdiği taahhütler doğrultusunda hükümet, mali konsolidasyon çabalarını sürdürmekte olup, bu sayede 2025 yılında kamu açığının daha da azaltılması ve Batı Afrika Ekonomi ve Para Birliği tarafından belirlenen GSYİH’nin %3’ü tavanına ulaşılması mümkün olacaktır. 2025 yılı bütçesi, 2024 yılına kıyasla %11 artışla 3.551 milyar CFA frangı (5,3 milyar avro) olarak belirlenmiştir. Harcamaların yaklaşık %42’si, kentsel ve kırsal altyapı, eğitim, sağlık ve diğer sosyal programlar gibi sosyal açıdan hassas sektörlere yönlendirilmektedir. Kuzeydeki terör saldırılarının tırmanmasına yanıt olarak savunma harcamaları önemli ölçüde artmıştır (118 milyar CFA frangı, yani %18 artış). Aynı zamanda hükümet, kalkınmayı engellemeden gelirleri artırmak zorundadır. Bu nedenle, KOBİ’ler tarafından ithal edilen yeni ekipman ve araçlara KDV ve gümrük vergisi muafiyetleri uygulayarak özel sektöre desteğini sürdürmektedir. Bununla birlikte, hükümet, vergi tabanını genişleterek (kayıt dışılık ve kaçakçılıkla mücadele yoluyla), vergi mükelleflerinin vergi yükümlülüklerine uyumunu artırarak ve dijitalleşmeyi teşvik ederek her yıl GSYİH’nin %0,5’i oranında ek gelir elde etmeyi hedefleyen 2024-2028 orta vadeli gelir stratejisini (SRMT) uygulamaya devam etmektedir. Kamu borcu oranı (bunun %73’ü dış borçtan oluşmaktadır), bütçe açığının azaltılması ve güçlü büyüme sayesinde 2025 yılında da düşüş eğilimini sürdürecek ve WAEMU tarafından belirlenen GSYİH’nin %70’i eşiğinin altına inecektir.

Ticaret dengesinin iyileşmesiyle birlikte cari açığın 2025 yılında tekrar daralması beklenmektedir. Güçlü iç talep ve ekonominin çeşitlendirilememesi nedeniyle ticaret dengesi açık vermeye devam edecek olsa da, küresel petrol ve tahıl fiyatlarındaki düşüş, ithalat faturasının azalmasına yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda, GDIZ ve Cotonou limanının genişlemesi, pamuk ve tekstil üretiminin artmasıyla eşzamanlı olarak ihracatı canlandırmakta; ayrıca Nijer ile ilişkilerin normalleşmesiyle aktarma gelirlerinde de toparlanma yaşanmaktadır. Altyapı projelerinin uygulanmasına ilişkin eğitim, danışmanlık ve mühendislik ihtiyaçları nedeniyle hizmetler açığı devam edecektir. Yurtdışında yaşayan vatandaşların gönderdiği havaleler ve proje yardımlarından kaynaklanan ikincil gelir fazlası, yabancı şirket kârlarının ülkesine geri aktarılması ve borç faiz ödemelerinin yol açtığı birincil gelir açığını telafi etmektedir. Cari işlemler açığı, doğrudan yabancı yatırımlar, özellikle Dünya Bankası ve IMF’den alınan çok taraflı krediler - ve Eurobond ihraçları (2024 yılında dış borcun %27’si) ile finanse edilecektir; buna Ocak 2025 tarihli ihraç da dahildir (16 yıl vadeli, %6,48 kuponlu, 500 milyon ABD doları tutarında ve euro cinsinden).

Kuzeyde artan İslamcı terör

Cumhurbaşkanı Patrice Talon, 2021 yılında yeniden seçildi ve kurumlar üzerinde sıkı bir kontrol uyguluyor. Ocak 2023'teki milletvekili seçimlerinde, iki hükümet yanlısı parti — Union progressiste (UPR) ve Bloc républicain (BR) — Ulusal Meclis'teki 109 sandalyenin 81'ini alarak büyük bir çoğunluk elde etti. Seçimler, muhalefeti zayıflatan koşullar altında (hedefli tutuklamalar ve şiddetli baskı) gerçekleştirildi. Ancak Cumhurbaşkanı, Anayasa uyarınca 2026’da üçüncü bir dönem için aday olmayacağını açıkladı.

Ocak 2025’ten bu yana ülkenin kuzeyi, komşu Burkina Faso ve Nijer’de üslenen cihatçı gruplar tarafından gerçekleştirilen ölümcül terör saldırılarının yeniden alevlenmesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Saldırılar, üç ülke arasındaki zayıf işbirliği nedeniyle kolaylaştırılmıştır. Sahel Devletleri İttifakı (AES) çatısı altında bir araya gelen Mali, Burkina Faso ve Nijer’in Ocak 2025’te Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’ndan (ECOWAS) çekilmesi, bölgesel birliği ve işbirliğini zayıflatmıştır. Benin’in Fransa ile olan yakın bağları nedeniyle AES ülkeleriyle ilişkileri gergin kalmaya devam edecektir. Bu bağlamda, Agadem ile Benin’in Sèmè-Kpodji limanını birbirine bağlayan boru hattı üzerinden Nijer’in petrol ihracatının yeniden başlamasına rağmen, Nijer ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerin tam anlamıyla normalleşmesi yavaş ilerlemektedir. Benin, Şubat 2024 sonunda ECOWAS’ın ekonomik yaptırımlarının kaldırılmasının ardından Mayıs 2024’te sınırını yeniden açmış olsa da, Nijer, Benin topraklarında Fransız askeri üslerinin bulunduğu iddiasını gerekçe göstererek sınırını kapalı tutmaktadır. Son dönemde meydana gelen terör saldırıları, gerginliğin azalmasına yönelik kısa vadeli beklentileri gölgelemektedir. Buna karşılık, ülke, ekonomik ve askeri işbirliği anlaşmaları ile önemli yardım programlarına dayanan Avrupa Birliği ile yakın ilişkilerini sürdürmektedir; bu ilişkiler, ABD yardımının kesilmesiyle daha da artabilir. Çin ile ilişkiler, ulaşım ve tarım-sanayi projelerine yapılan önemli Çin yatırımları ve petrolün Çin’e ihraç edildiği Benin-Nijer petrol boru hattı konusunda devam eden işbirliği ile şekillenmektedir.

Son güncelleme: Mayıs 2025